1.Trứng cá là bệnh do nhiều yếu tố gây nên, khu trú tại nang lông tuyến bã. Chất bã nhờn có vai trò quan trọng trong bệnh trứng cá. Nguyên nhân chính của hiện tượng này là do sự mất cân bằng nội tiết đặc biệt là sự tăng tiết Androgen hormon, chủ yếu là estosterol. Khi cơ thể tăng tiết estosterol, kích thích tuyến bã nhờn tăng tiết chất nhờn. Chất nhờn này chảy vào nang lông, sau đó theo thao đường chân lông tiết lên bề mặt da. Tăng tiết bã nhờn nhẹ, gây tắc lỗ chất lông, không nhiễm khuẩn thì gây nên mụn trứng cá đầu trắng, sau 2-5 ngày chuyển thành chân lông không thông thoáng thì phát sinh mụn bọc ẩn sâu trong da. Nếu không điều trị, bã nhờn ứ đọng sẽ là thức ăn hấp dẫn vi sinh vật thường có trên da là Propionobacterium acnes. Các vi khuẩn này tiêu thụ các chất nhờn, tăng sinh mạnh mẽ; cùng với các sản phẩm phân hủy của chất nhờn là acid gây hiện tượng viêm, mụn mủ.
Mụn trứng cá có nhiều loại, thường gặp nhất là ở tuổi dậy thì( còn được gọi là bệnh trứng cá thông thường). Nam bị nhiều hơn nữ. Tuổi bắt đầu mắc bệnh ở nữ là 10, ở nam là 13( có thể sớm hơn). Bệnh có thể gặp ở 90% thanh thiếu niên với những mức độ nặng nhẹ khác nhau, số còn lại chỉ cần biết cách vệ sinh da mặt, ăn uống đúng cách là có thể khỏi bệnh.
Ngoài ra còn có các phát ban mụn trứng cá là biến chứng của việc dùng thuốc ngừa thai( có tác dụng làm tăng tiết androgen nhẹ), thuốc chống động kinh như hydantoine, thuốc kháng lao như INH, Rifampicin, Ethionamide, thuốc có cortibion như Prednisone, Dexamethasone chích, uống để trị bệnh tai mũi họng, bệnh khớp, bệnh lupút đỏ vv..., bôi tại chỗ như Cortibion, Flucinar, Synalar, Halog, Elocon, và cả kem trộn thường được truyền miệng để tẩy trắng, trị nám. Một hình thức khác của mụn trứng cá do tác dụng phụ của corticoide là là viêm da quanh miệng. Ở phụ nữ trung niên lại có một dạng trứng cá đặc biệt.
Ở tuổi dậy thì, dưới tác dụng của khích thích tố nam androgen (ở nam giới chủ yếu do tinh hoàn tiết ra, ở nữ giới do tuyến thượng thận tiết ra) làm tăng tiết bã nhờn do kích thích các tuyến bã nhờn, có nhiều ở mặt, ngực (phần trên xương ức), lưng (phần giữa 2 xương bả vai) và làm tăng tế bào sừng ở vùng cổ nang lông tuyến bã. Hai hiện tượng này làm tăng sinh số lương vi trùng kỵ khí tên là Propiônibacterium acnes (trước khi gọi là Corynebacterium acnes), tạo nên còi trứng cá (comédon) là những chấm đen bằng đầu kim gút ở ngay lỗ nang lông, có ở mặt, lưng.
Các vi trùng xâm nhập gây phản ứng viêm xuống lớp bì ở dưới tạo nên hình các sẩn trắng, sẩn có quầng hồng bao quanh, cục viêm. Đồng thời, vi trùng cũng tiết ra men làm yếu và gây vỡ thành nang lông.
Lúc này, da người bệnh rất nhờn nhìn bóng, láng ở mặt, có còi trứng là những chấm đen, ấn mạnh thì có một nhân màu hơi vàng đóng khuân như hạt lúa bị đẩy ra. Các còi trứng cá này hiếm khi bị viêm, tức là không sưng, nóng, đỏ, đau. Thông thường, còi trứng cá được cơ thể tự đẩy ra khỏi da trong vòng 30 ngày. Đó là còi trứng cá mở có đầu đen. Ngoài ra còn có các còi trứng cá đóng có đầu trắng là các sẩn màu trắng nhỏ, khó nhận biết hơn đầu đầu đen, chỉ thấy da hơi nhô lên màu trắng, không thấy rõ lỗ nang lông. Các còi trứng cá đầu trắng này có thể tự đẩy ra hay có thể vỡ tạo mụn mủ. Ở mức độ nặng hơn: có các cục kích thước từ vài mm đến 1 hay 2 cm đường kính, lúc đầu cứng, sau mền vỡ ra để sẹo teo lõm hay sẹo phì đại rất xấu. Ngoài ra còn có các vết trầy do người bệnh cố gắng bấm, ấn, cậy, móc, hậu quả là có chi chít các dấu thâm, đỏ, các mày đen, nâu.
Đó là hình ảnh của mụn trứng cá tuổi dậy thì.
* Mụn trứng cá dạng sẩn hay sẩn và cục ở phụ nữ lớn hơn 30 tuổi: Đây không phải là sự kéo dài của trứng cá tuổi dậy thì, mà là những nốt sẩn, mụn mủ, cục, nhất là vung xương hàm. Bệnh không kết hợp với bất cứ bệnh nội tiết nào cũng như không có nguyên nhân do thuốc.
* Mụn trứng cá ở phụ nữ lớn tuổi do androgen cao: ngoài trứng cá có thêm chứng rậm lông, kinh nguyệt ít, cô kinh, tăng cân, rụng tóc.
Ngoài ra còn có các bệnh trứng cá đỏ thường gặp ở tuối trung niên, không có còi hay mọc giữa mặt: da đỏ, nhờnn có những mạch máu liti, có mụn mủ, sẩn, đôi khi phì đại làm biến dạng mũi gọi là mũi lân.
2. Phát ban mụn trứng cá( mụn trứng cá do tác dụng của thuốc, mỹ phẩm, có thể xẩy ra ở mọi lứa tuổi)
Là tình trạng da trở nên nhờn, đỏ, nổi nhiều sẩn cứng có khi thành mụn mủ ở mặt, ngực, lưng, cánh tay khi dùng thuốc uống, thuốc bôi có corticoide, thuốc bổ như Vitamin B12, thuốc chống lao như INH v.v... và nhất là do sử dụng các loại mỹ phẩm có chứa corticode thường được gọi là kem pha, kem trộn.
Nguyên nhân:
A) Do thốc uống:
- Corticoide: một số bệnh nhân phải uống corticoide để chữa các bệnh tai mũi họng( viêm mũi, viêm xoang, viêm họng v.v.. ), hay các bệnh viêm khớp. Đây là các bệnh mãn tính, hay tái đi tái lại nên sau mỗi đợt điều trị với corticode, bệnh nhân sẽ bị phát bạn mụn trứng cá.
- Thuốc ngừa thai: một số phụ nữ khi uống thuốc ngừa thai, da sẽ bị nhờn, nổi mụn.
- Uống một số thuốc khác như vitamine B12, INH, Bromure, Iodủe.
B) Do thuốc bôi:
Rất nhiều thuốc bôi coa chứa corticoide được sử dụng để chữa viêm da dị ứng nhưng bị lạm dụng để chữa mụn trứng cá, nám da như Halog, Elocon, Topsyne, Topgel, Diprosone, Diprosalic, Flucinar, Synalar, Celestoderm, Gentrisone, Gentriderm, Cortibion, Dermofar, Silkron( thường được gọi là thuốc 7 màu) và nhất là các loại mỹ phẩm được truyền miệng để làm tráng da, dưỡng da, trị nám, trị mụn do được pha chế hay được bán ở các quầy mỹ phẩm ngoài chợ với bao bì, dán nhãn tiếng nước ngoài. Thậm chí chúng được đựng trong lọ, hộp không nhãn hiệu và bán chỉ vài ngàn mỗi hộp đến vài chục ngàn hộp. Đôi khi bênh nhân còn tự pha chế kem gồm Cortibion, Vitamin E, Aspirine pH 8, kem UB, UE v.v..
Kiểm tra da xác định phân loại mụn sau đó đưa ra phương pháp điều trị thích hợp với từng tình trạng da mụn.
+ Trị mụn nguyên nhân từ bên trong: Với các loại mụn do nguyên nhân như nội tiết thay đổi, gan, thận hoạt động kém...cần phải kết hợp điều trị với các thảo dược giúp cân bằng nội tiết, làm sạch hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn và đào thải độc tố.
+ Trị mụn trực tiếp trên bề mặt ngoài da:
Đắp thảo dược chứa tinh dầu cây trà và lô hội trong 5 ngày giúp loại bỏ các mụn tấy đỏ, mụn mủ,giam kích ứng tăng cường sức đề kháng cho da, giúp giảm viêm, sưng tấy.
Trị liệu tinh dầu JoJoba và Vitamin E nguyên chất: Tái tạo cho làn da mịn màng, liền sẹo, làm sáng các vết thâm do mụn để lại. 5 đến 7 ngày trị liệu một lần
Mặt nạ nha đam ALOE VERA ACNE MASK: mặt nạ làm từ gel chứa các thành phần đặc hiệu chống viêm từ cây nha đam và collagen giúp chống viêm da, dị ứng, giảm các lọai mụn.
Ánh sáng sinh học: Ánh sáng xanh có độ thuần cao nhất rất phù hợp với su hấp thụ ánh sáng của chất propion trong mụn trứng cá. Sau khi được kích hoạt bằng sóng Lazer sẽ sản sinh ra oxy hoạt tính, từ đó sẽ sinh ra môi trường Oxy hóa cao trong mụn trứng cá và các vi khuẩn bị tiêu diệt nhanh chóng làm cho mụn biến mất .
Với phương pháp trị mụn trên sau 5 ngày, bạn có thể cảm nhận làn da mụn có sự thay đổi rõ rệt, tuy nhiên thời gian điều trị còn phụ thuộc vào thời gian bệnh nhân mới bị mụn hay đã bị mụn lâu năm. Điều trị mụn phải kiên trì và cần tuân thủ theo đúng liệu trình điều trị để hiệu quả trị mụn được kết quả tốt nhất.
Hình ảnh trước và sau khi điều trị mụn:
Trước Sau
Trước Sau
CHĂM SÓC VÀ PHÒNG NGỪA MỤN TRỨNG CÁ
Trước hết không được nặn mụn vì sẽ làm trầy da, tạo cửa ngõ cho vi trùng bên ngoài xâm nhập gây nhiễm trùng nặng thêm, đồng thời để lại các vết thâm rất khó mất.
Ba mục đích chính trong điều trị mụn trứng cá là: chống nhờn, chống tăng sừng và chống nhiễm trùng. Muốn vậy, cần vệ sinh da tôt: năng tắm, rửa mặt( có thể dùng các loại sữa rửa mặt, xà bông rửa mặt hoặc rửa bằng nước thường cũng được).
Với những người bệnh nhẹ chỉ có còi trứng cá, không có mụn mủ, cục viêm thì chỉ cần điều trị tại chỗ bằng cách bôi thuốc làm tiêu sừng như các dẫn xuất của Vitamin A acide( Trestinoine hay Isotrétinoine). Ở những người có sang thương viêm trung bình thì dùng kháng sinh tại chỗ như Erythomycin, Clindamycin( tên thường dùng là Dalacin - T, có ưu điểm diệt vi khuẩn kỵ khí là vi khuẩn chính gây mụn trứng cá, dạng dung dịch nên dễ thấm vào da, ít gây kích ứng). Với những trường hợp nặng có nhiều mụn mủ, nhiều cục sưng to thì cần phải kết hợp với thuốc uống theo sự hướng dẫn của bác sĩ.
Tóm lại, chúng ta không nên lo lắng nhiều về mụn trứng cá, đay gần như là một sinh lý bình thường ở tuổi dậy thì, qua tuổi này bệnh sẽ giảm dần và biến mất. Khi bị mụn nên giữ vệ sinh da, tránh nặn mụn, tránh một số nhân tố làm bệnh nặng thêm như ăn nhiều gia vị, chất ngọt như sô cô la, kẹo bánh, tránh thức khuya nhiều, không quá lo lắng, căng thẳng trong các kỳ thi (yếu tố stress gây tăng tiết androgen của tuyến thượng thận).
Khi đã làm được như trên mà vẫn còn bị mụn, các bạn nên đi khám da để được điều trị thích hợp.
Đặc biệt các bạn gái mỗi kỳ kinh nguyệt đều nổi thêm vài cái mụn trứng cá là bình thường, vài ngày sau sẽ hết.
Với mụn trứng cá ở phụ nữ lớn tuổi nếu có các triệu trứng do nồng độ androgen cao cần đến khám bác sĩ để làm một số xét nghiệm như siêu âm buồng trứng, đo FSH, LH trong máu và được điều trị đúng cách.
Còn khi bạn bị phát bạn mụn trứng cá: Trước hết, phải ngưng dùng thuốc, mỹ phẩm gây bệnh.
* Sử dụng thuốc kháng viêm không phải corticoide thay thế corticoide trong điều trị viêm họng, viêm mũi, viêm xoang, viêm khớp v.v...
* Sử dụng biện pháp ngừa thai khác đối với bệnh nhân bị phát ban mụn trứng cá do thuốc ngừa thai.
* Ngưng các thuốc bôi có corticoide và nhất là, các loại mỹ phẩm để dưỡng da
Sau đó điều trị và phòng ngừa toàn thân và tại chỗ.
a/ Toàn thân: Thuốc kháng sinh được chọn là Minocycline 100mg x 2 lần mỗi ngày cho đến khi sẩn, mụn mủ biến mất, sau đó uống 100mg/ ngày x 1 tháng, cuối cùng 50mg/ ngày x 1 tháng nữa. Có thể dùng Doxycicline 100mgx 2 lần/ ngày đến khi mất sẩn, mụn mủ, sau đó 100mg/ ngày x 1 tháng, cuối cùng 50mg/ ngày x 1 tháng. Tetracyclin 500mg x 2 lần/ ngày cho đến khi biến mất sang thương, sau đó 500mg/ ngày x 1 tháng, rồi 250 ngày x 1 tháng.
b/ Tại chỗ: Sử dụng kháng sinh tại chỗ như Erythromycine, Clindanmycin, Metronidalzol, có thể phối hợp với Tretinoine để làm tăng tính chống viêm đồng thời làm tiêu sừng giúp làm sang thương biến mất nhanh hơn.
Chú ý: Các chất này dễ gây kích ứng da nếu bôi nhiều hoặc thoa trên da chưa được khô vì vậy chỉ thoa thuốc trên da thật khô và chỉ dùng một lượng nhỏ vừa đủ.
Các bài liên quan về trị mụn:
